Ιστορίες: Τι έλεγε η συνθήκη της Λωζάνης και τι σηματοδότησε αργότερα για τα εθνικά κράτη;

Το τελευταίο καιρό μεγάλη ανησυχία έχει προκαλέσει η πρόσφατη δήλωση του Τούρκου προέδρου, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, για την Συνθήκη της Λωζάνης που έθεσε τα όρια της σύγχρονης Τουρκίας. Ο Τούρκος πρόεδρος έκανε λόγο για προσπάθεια εξαπάτησης της Tουρκίας να δώσει στην χώρα μας τα νησιά Ίμβρο και Τένεδο.

lozanis

Πάμε να δούμε όμως τι έλεγε η  ιστορική σημασίας, συνθήκης της Λωζάνης;

Η Συνθήκη της Λωζάνης υπογράφηκε στην ομώνυμη πόλη της Ελβετίας στις 24 Ιουλίου του 1923 από την Ελλάδα, την Τουρκία και άλλες χώρες που πολέμησαν στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και την Μικρασιατική Εκστρατεία. Πρόκειται για την συνθήκη ειρήνης που έθεσε τα όρια της σύγχρονης Τουρκίας, με την παραχώρηση της Ανατολικής Θράκης, των νησιών Ίμβρος και Τένεδος, μια λωρίδα γης κατά μήκος των συνόρων με την Συρία και την περιοχή της Σμύρνης. Ακόμα, παραχώρησε τα Δωδεκάνησα στην Ιταλία, όπως προέβλεπε και η συνθήκη των Σεβρών και παραιτήθηκε από όλες τις διεκδικήσεις για τις παλιές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκτός των συνόρων της και εγγυήθηκε τα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Τουρκία.

synthiki-lozanis

Με ξεχωριστή συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας αποφασίστηκε η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών από τις δύο χώρες και η αποστρατικοποίηση νησιών του Αιγαίου. Πιο συγκεκριμένα, μετακινήθηκαν από τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη στην Ελλάδα 1.650.000 Τούρκοι υπήκοοι (άλλοι κάνουν λόγο για περίπου 2.000.000), χριστιανικού θρησκεύματος και από την Ελλάδα στην Τουρκία 670.000 Έλληνες υπήκοοι, μουσουλμανικού θρησκεύματος. Η θρησκεία και όχι η ράτσα αποτέλεσε το βασικό κριτήριο για την ανταλλαγή.

Η Συνθήκη υποχρέωσε ταυτόχρονα την Ελλάδα να πληρώσει σε είδος τις πολεμικές επανορθώσεις. Η αποπληρωμή έγινε με επέκταση των τουρκικών εδαφών της Ανατολικής Θράκης πέρα από τα όρια της συμφωνίας. Τα νησιά Ίμβρος και Τένεδος παραχωρήθηκαν στην Τουρκία με τον όρο ότι θα διοικούνταν με ευνοϊκούς όρους για τους Έλληνες. Ο Οικουμενικός Πατριάρχης έχασε την ιδιότητα του Εθνάρχη και το Πατριαρχείο τέθηκε υπό ειδικό διεθνές νομικό καθεστώς. Με την σειρά της, η Τουρκία παραιτήθηκε από όλες τις διεκδικήσεις για τις παλιές περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας εκτός των συνόρων της και εγγυήθηκε τα δικαιώματα των μειονοτήτων στην Τουρκία.

Σήμερα ο Ταγίπ Ερντογάν με δηλώσεις του κάνει λόγο για «εξαπάτηση» που παρουσιάστηκε σαν νίκη. Η Συνθήκη ουσιαστικά κατήργησε την Συνθήκη των Σεβρών που δεν είχε γίνει αποδεκτή από την νέα κυβέρνηση της Τουρκίας που διαδέχθηκε τον Σουλτάνο της Κωνσταντινούπολης και προέβλεπε μεταξύ άλλων την παραχώρηση της Ίμβρου και της Τενέδου και την ανατολική Θράκη. Η Σμύρνη, σύμφωνα με την πρώτη Συνθήκη ανήκε στην Τουρκία αλλά διοικούνταν από Έλληνα αρμοστή. Σημαντικό στοιχείο της συμφωνίας ήταν η ανταλλαγή πληθυσμών που έφερε ως αποτέλεσμα δύο ακόμα προβλήματα: το μειονοτικό και το προσφυγικό. Το κατά πόσο συνιστά «νίκη» ή «ζημία» και για τα δύο έθνη αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας.

Επί της ουσίας, η Συνθήκη της Λωζάνης σηματοδότησε την οριστική μετάβαση από την πολυεθνοτική και πολυθρησκευτική Αυτοκρατορία στα ομοιογενή εθνικά κράτη.

Υ.Γ. Η Συνθήκη της Λωζάννης είναι μία πραγματικότητα την οποία ουδείς μπορεί να αγνοήσει και όλοι οφείλουν να σέβονται.