Καζαντζάκης: μια διαφορετική προσέγγιση στην ταινία που δίχασε κοινό και κριτικούς

Κάθε καλλιτεχνικό έργο που γίνεται για το κοινό και απευθύνεται σε αυτό, υφίσταται κριτικής.

Λαμβάνοντας υπόψιν ότι το ψηφιακό περιοδικό μας greekaffair.gr  παρουσιάζει ειδήσεις με έμφαση την Ελλάδα, την ορθοδοξία και τον πολιτισμό της χώρας μας, θα προσπαθήσουμε να θίξουμε τα στοιχεία εκείνα της ταινίας «Καζαντζάκης» που προάγουν την θρησκευτικότητα και την κουλτούρα του ελληνικού έθνους καθώς και να αναδείξουμε το πόσο επίκαιρα γεγονότα και καταστάσεις που περιγράφονται σε αυτήν, εξακολουθούν να υφίστανται στις μέρες μας.

Πέραν από τις όποιες αντιρρήσεις (γύρω από το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα) του οποιουδήποτε για την ταινία, θα πρέπει να αποδοθούν κάποια εύσημα στον σκηνοθέτη της, καθώς σε χαλεπούς καιρούς κατόρθωσε να μας φέρει σε επαφή με την πολυσχιδή ψυχή και προσωπικότητα ενός πολυγραφότατου, κορυφαίου έλληνα λογοτέχνη που άφησε σπουδαία πνευματική και πολιτιστική κληρονομιά σε διεθνές επίπεδο και να διεγείρει την ανάγκη εξεύρεσης περεταίρω στοιχείων για τον συγγραφέα, τις πνευματικές του ανησυχίες και το ανένταχτο πνεύμα του.   

«Στο σκοτάδι απαντάς με φως» είναι ο υπότιτλος της ταινίας, μια φράση με πολλές ερμηνείες. Σε πρώτο επίπεδο, πραγματικά παρακολουθείς μια ταινία λουσμένη στο ζεστό, ελληνικό φως, ίδιο με το φως που βρήκε και ο ίδιος ο συγγραφέας έπειτα από τις εμπειρίες από τα πολυάριθμα ταξίδια αυτοβελτίωσης, την σχέση με την πατρίδα του, τον εαυτό του και τον πατέρα του, με τη θρησκεία και το Θεό, με φίλους και τις γυναίκες της ζωής του. Το φως που μεταβάλλει το σκοτάδι της σκέψης και το μετασχηματίζει σε γαλήνη ψυχής, όταν ολοκληρώσεις τις αναζητήσεις σου. Το ελληνικό φως του Καζαντζάκη και των Ελλήνων, το τόσο διαφορετικό, που ακόμα και στις μέρες μας αποτελεί προϊόν διένεξης.

«Στο σκοτάδι απαντάς με φως», όπως ακριβώς απάντησε ο συγγραφέας σε όσους υπήρξαν προκατειλημμένοι απέναντι στον ίδιο, το έργο του, όσο και στον σκηνοθέτη, που τον δυσφήμησαν και τον λογόκριναν. Το φως της απάντησής του: ανθρωπιά και καλοσύνη, χαρακτηριστικά των ελεύθερων, περήφανων, αδέσμευτων ανθρώπων. Η περίσταση ίδια, η ιστορία επαναλαμβάνεται και σε ότι αφορά την ταινία. Όσοι αδυνατούν να την καταλάβουν, την επικρίνουν. Τραγική ειρωνεία: ο Καζαντζάκης διωκόμενος και τότε και τώρα.

Η ταινία διακατέχεται από έντονη θρησκευτικότητα. Χαρακτηριστική η παρουσία του Εσταυρωμένου Ιησού Χριστού σε πολλές σκηνές – ειδικά στην ώριμη περίοδο της ζωής του συγγραφέα- υποδεικνύουν ότι έπειτα από τις πνευματικές αναζητήσεις του λογοτέχνη περί Θεού (μελέτησε ως και τον Βουδισμό), η ολοκλήρωση και η γαλήνη έρχεται με την επανασύνδεση και αποδοχή του χριστιανισμού, αλλά και του «θεού» που κρύβει μέσα του ο καθένας μας και δεν είναι άλλος από  τον απεγκλωβισμό μας από τον φόβο.

Μια άλλη σκηνή που τονίζεται έντονα η παρουσία του Χριστού στη ζωή του συγγραφέα Νίκου Καζαντζάκη είναι όταν, κατά την περίοδο που μελετούσε τον βουδισμό, παρουσίασε μια ψυχοσωματική δερματική αντίδραση κάθε φορά που επιθυμούσε να περιέλθει σε ερωτική επαφή. Θεία Δίκη στον αμφισβητία του χριστιανισμού; Όπως και να έχει, ακόμα και γλαφυρά αποτυπωμένο στην ταινία, αποτελεί και αυτό το γεγονός, μια ψηφίδα στο παζλ του πολύπλοκου χαρακτήρα του, καθιστώντας σαφή την παρουσία του Θεού στην ζωή μας.

Η σύγκρουσή του με την Ορθόδοξη Εκκλησία, αλλά και τον Πάπα όταν κυκλοφόρησε ο «Τελευταίος πειρασμός», καθώς και η υποψηφιότητα των 9 (!) φορών για Νόμπελ λογοτεχνίας, που δεν το κέρδισε ποτέ εξαιτίας του πολέμου που δεχόταν, ειδικά από τους Έλληνες (ελληνική διχόνοια), φαντάζει τραγικά επίκαιρη στην καθημερινή ζωή μιας χώρας που εξακολουθεί να «τρώει» τα παιδιά της, οδηγώντας στην μετανάστευση φωτεινά μυαλά και λαμπρούς επιστήμονες ή καλλιτέχνες (η ιστορία επαναλαμβάνεται), αλλά και τον πόλεμο που δέχεται η χώρα μας για να μην λάβει τη θέση που της αξίζει στην παγκόσμια σκηνή.

Οι πραγματικές αξίες της ζωής, η αγάπη, η φιλία, η ελληνικότητα υπήρξαν στην ζωή του συγγραφέα που τελικά ανακάλυψε (ειδικά έπειτα από την γνωριμία του με τον Ζορμπά, ένα άλλον κλασσικό ήρωα) πως η ζωή είναι απλή και ελεύθερη μόνο όταν είναι αγνή και γνήσια.

Η φιλία αποτελεί σημείο αναφοράς στη ζωή του συγγραφέα, όπως φαίνεται από την σχέση του με τον Άγγελο Σικελιανό, έναν ακόμα κορυφαίο έλληνα λογοτέχνη, όπου ο ένας αποτελεί το στήριγμά του άλλου για όλη τους τη ζωή.

Από την πρώτη στιγμή που αντάλλαξαν τις αναγνωριστικές τους ματιές, οι ζωές τους ενώθηκαν από μια θεϊκή βούληση, όπου μόνο ο θάνατος στάθηκε ικανός να τους χωρίσει. Περπάτησαν τη ζωή μαζί, σε ένα μονοπάτι που έκρυβε πολέμους, κατοχή, πείνα, αλλά και αναγνώριση και επιτυχία όχι μέσα από την ίδια τους τη χώρα αλλά από ανθρώπους του πνεύματος εκτός Ελλάδας.

Άλλη μια εικόνα του Σικελιανού και του Καζαντζάκη περπατώντας για το Άγιο Όρος όπου αντικρίζουν έξαφνα μια ανθισμένη αμυγδαλιά στο καταχείμωνο – ένα ακόμα σημάδι της ύπαρξης του Θεού και της  αδιάλειπτης παρουσίας Του στην πορεία ζωής των λογοτεχνών, που έρχεται να ενισχύσει την πίστη τους.

Υ.Γ.

Η θέαση της ταινίας επιβάλλεται κατά την γνώμη μας, καθώς είναι επίκαιρη και γεμάτη συμβολισμούς και μηνύματα για την Ελλάδα και για τους ίδιους τους Έλληνες, καθώς η ελεύθερη, περήφανη, αδέσμευτη σκέψη του Καζαντζάκη, παρακαταθήκη στους απογόνους του, γεμίζει αισιοδοξία, ελπίδα, και συγκίνηση στην εποχή της παγκοσμιοποίησης, τονώνοντας το εθνικό συναίσθημα για την ευλογία να είναι κάποιος Έλληνας.